1 ... 4 5 6 7 8 9 10 11 ... 15

Tablo 7- 1950-2004 Arasında Türkiye’de Kentsel Nüfus Oranı

36

20.000 ve üzerinde nüfusa sahip yerleşmeler incelendiğinde ise, 1970 ve 2000 arasında, bu yerleşmelerde yaşayan kentsel nüfusun toplam nüfus içindeki payının yaklaşık %30’dan (10,2 milyon kişi), %60’a (40.8 milyon) yükseldiği görülmektedir37:



Tablo 8-Nüfusu 20.000 ve Üzerinde Olan Yerleşmelerde Yaşayan Kentli Nüfus Oranı

Ülkemizde 16 büyükşehir, 65 il, 850 ilçe, 2263’ü belde belediyesi olmak üzere toplam 3225 belediye bulunmaktadır. Ancak belediyelerin %70’i düşük nüfuslu belde (kasaba) belediyeleridir. Belediye sınırları içinde yaşayan toplam nüfusun yaklaşık % 54’ü 100.000’in üzerinde nüfusa sahip kentlerde yaşamaktadır. Toplam belediye nüfusunun %35.5’i ise nüfusu 250.000’den fazla olan büyük kentlerde yaşamaktadır. Diğer bir deyişle, toplam belediye sayısı tek başına kentli nüfusun mekansal dağılımını yansıtmamaktadır. Aşağıdaki tablo belediyelere göre nüfus dağılımını sunmaktadır38:


Tablo 9-Kentli Nüfusun Belediyelere Dağılımı

Tablo 9’da da görüldüğü gibi, nüfusu 20.000’e kadar olan belediyelerin oranı, toplam belediyelerin yaklaşık % 88’i iken, bu belediyelerde yaşayan kentli nüfus oranı toplamın sadece % 25’i civarındadır. Nüfusun bölgesel dağılımına gelince, 1990-2000 döneminde yedi coğrafi bölgenin tamamının nüfusu artmaktadır. Bölgeler arasında en yüksek artış hızı Marmara Bölgesinde (binde 26.7), en düşük artış hızı ise Karadeniz Bölgesinde (binde 3.6) gerçekleşmiştir. Ülke genelindeki nüfusun yüzde 26'sının bulunduğu Marmara Bölgesi en fazla nüfusa sahip iken, nüfusun yüzde 9'unun bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi en az nüfusa sahiptir. Bölgeler arasında şehir nüfus oranı en fazla olan bölge Marmara Bölgesi iken en az olan bölge Karadeniz Bölgesidir. Marmara Bölgesindeki nüfusun yüzde 79'u, Karadeniz Bölgesindeki nüfusun ise yüzde 49'u şehirlerde bulunmaktadır. Marmara Bölgesi’nde bulunan İstanbul ilindeki nüfus, ülke toplamındaki nüfusun yüzde 15'ini kapsamaktadır. Nüfus büyüklüğü en az olan ilk üç il Tunceli, Bayburt ve Kilis illeridir. Bu iller, toplam nüfus açısından son on yıl içinde nüfusları azalan iller arasında yer almaktadır. Bu veriler, ülke nüfusunun mekansal dağılımındaki dengesizliği ortaya koymaktadır.

III.A.4.2. Göçün Kentleşme Üzerinde Yarattığı Olumsuzluklar

İç göçle ilintili olarak 1945 sonrasında ortaya çıkan ve günümüze değin yapısal dönüşümlerle beraber varlığını sürdürülen önemli kentleşme sorunlarından birisi yasa dışı yapılaşma sorunudur. Göç edenlerin gelir durumları, düzenli konut pazarındaki fiyatları karşısında çok düşük kaldığı için, kendi evlerini kendileri yapma yoluna gitmişler ve bunun için de ağırlıklı olarak kamu arazilerini seçmişlerdir. Giderek önemli nüfus büyüklüğüne sahip olan gecekondu sakinleri, politikacılar üzerinde baskı oluşturmaya başlamışlardır. Gecekondular zaman içinde alınıp satılmaya, kiralanmaya başlamıştır. 1970 sonrasında gecekondu üretimi tamamen ticari amaçla yapılmaya başlanmıştır. 1980 sonrasında ise yüksek gelir grupları da Hazine arazileri üzerinde ruhsatsız konut üretmeye başlamışlardır. Kaçak yapılaşma sorunu, başlangıçtaki anlamını yıllar içinde yitirmiştir. Gecekondu kırdan kente göz eden nüfusun barınma sorununa çözüm olarak ortaya çıkmışken, 1980 sonrasında yasa dışı yapılaşma dar gelirlinin barınma gereksinimini karşılamanın ötesine geçerek, kentsel rantlara el koymanın bir aracı niteliğini almıştır. Değişen yönetimler gecekondu ve kaçak yapılaşma sorununun çözümünü uzun yıllar boyunca kamuoyunda “af yasası” olarak bilinen yasalarda aramışlardır. 1948 tarihinde çıkarılan 5218 sayılı ilk af yasasını izleyerek, sırasıyla 5228, 5431, 6188, 327, 775, 1990, 2805, 2981, 3290, 3366, 341439 sayılı yasalar çıkarılarak, meşrulaştırmanın sınırları genişletilmiştir40.


Kırdan kente göçlerin büyük artış gösterdiği ve hızlı kentleşmenin yaşandığı 1950’lerden beri, Türkiye’de kent yönetimleri, bir yandan artan nüfusun yol su, kanalizasyon, ulaşım, ısınma, çöp toplama, yeşil alan gibi acil ihtiyaçlarını karşılamaya çalışırken, diğer yandan gecekondu alanlarındaki gelişmeleri meşrulaştırma ve bu alanlara minimum altyapı sağlama sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştır. Göçmenlerin kent merkezi dışında yerleşerek kendine özgü bir mekan yaratmaları ile oluşan saçaklanmalar, kent topraklarının kent hukuku dışında üretilmesi sürecini de beraberinde getirmiştir. Kent çevresinde genellikle hazine arazileri üzerine kurulan gecekondu mahalleleri 1980’lerin sonlarında göçmen belediyelikleri olarak tanımlanabilecek büyük yerleşim birimlerine dönüşmüştür.
Türkiye’de yasa dışı yapılaşma konusunda bugün gelinen noktadaki sorunlar şu şekilde derlenebilir41:

1. İçme suyu havzalarında yer alan kaçak yapılaşmalar,

2. Doğal ve tarihi sit alanlarındaki gecekondu ve kaçak yapılaşmalar,

3. Kıyıda sahil şeridinde, deltalarda yer alan kaçak yapılaşmalar,

4. Mera ve yaylalarda hızla artan kaçak yapılaşmalar,

5. İstanbul Boğazı öngörünüm bölgesindeki kaçak yapılaşmalar (orman, hazine, şahıs)

6. Göl, akarsu kenarlarında süre giden kaçak yapılaşmalar,

7. Orman alanlarındaki kaçak yapılaşmalar ve B2 alanları, orman alanındaki köyler,

8. Kentsel alanlardaki kaçak yapılaşmalar ve gecekondu,

9. Hızla büyüyen özellikle büyük metropoliten alan ve sanayi kentlerinin çeperlerinde gelişen gecekondular ve kaçak yapılaşmalar,

10. Deprem açısından sakınca doğurabilecek, zemin özelliği zayıf olan yerlerdeki kaçak yapılaşmalar (ovalar-tarım alanları, fay hatları üzeri ve yakını), afet riskinin yüksek olduğu alanlardaki kaçak yapılaşmalar.

11. Islah imar planlarıyla meşrulaştırılan eski hisseli tapu ve gecekondu alanlarının, yeni imar haklarıyla kentlerin daha yoğun ve kişiliksiz alanları olarak gelişmeleri,

12. Eski gecekondu, yeni ıslah imar planı alanlarının büyük çoğunluğunun spekülatif ve rant amaçları ile güç odakları tarafından inşa edilmesi ve oturanların kiracı olması,

13. Kentlerin çeperlerindeki kaçak yapılarda oturanların işsiz, suça eğilimli olması ve suç olaylarının özellikle büyük kentlerde ve kıyı alanlarında artması,

14. Kente göçenlerin sosyo-ekonomik durumlarının iyileştirilememesi sonucu, konut alımında getirilen kolaylıklardan bu kesimin yararlanamaması (ucuz faizli kredi ve mortgage gibi…vs),

15. Hükümetlerin orman (2B kapsamındaki) alanlarında, doğal ve tarihi sit alanlarında yer alan gecekondu ve kaçak yapılaşmalara af getirme isteği.


Göçün kentin fiziksel yapısı ve altyapısı üzerinde kurduğu baskıların yanı sıra kültürel yapı üzerinde de önemli etkileri olmuştur. Göçler sonucu kentlerde biriken nüfus bir yandan işsizlik, konut, ulaşım, sağlık, eğitim v.b. sorunlarla uğraşmakta, diğer yandan yeni bir kültürle karşılaşmanın yarattığı çatışmaları yaşamaktadır. Göçmenler kentte kalıp kent insanı olmaya karar vermektedir. Ancak kentli olmanın tek bir yolu olmadığı anlaşılmakta ve ne kırsal ve kentsel olan bir kimlik edinme süreci başlamaktadır. Kent sosyologlarının “bütünleşmemiş kent yapısı”, “köylüleşen kentler” olarak tanımladığı bu süreç sonunda, kentte aralarındaki etkileşim ve iletişim bağının oldukça zayıf olduğu farklı kültürel yapılar ortaya çıkmaktadır42.

Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.

III.A.4. Hızlı Nüfus Artışı ve Göç ile İlişkili Olarak Yasa Dışı Yapılaşma

səhifə8/15
tarix15.01.2018
ölçüsü0.96 Mb.

III.A.4. Hızlı Nüfus Artışı ve Göç ile İlişkili Olarak Yasa Dışı Yapılaşma


III.A.4.1. Kentsel Nüfus Artışı

1945 sonrasında pek çok tarım işçisi Marshall yardımı ile gündeme gelen tarımsal mekanizasyon süreci nedeniyle işsiz kalırken, aynı dönemde sanayileşme sürecinin gerçekleştiği kentsel alanlar, iş ve sosyal hayatın merkezi haline gelmeye başlamıştır34. 1950’li yıllar, bu paralel süreçlerin etkisiyle yaşanan kırdan kente göç ve hızlı kentleşme ile tanımlanabilir. Planlı dönemin başlangıcı olan 1960’tan 1980’e kadar, göç ve doğal artış ile kentsel nüfus hızla büyümüş ve bu süreçte ortaya çıkan gereksinimler kalkınmanın getirilerinin üstüne çıkmıştır. 1960-1980 dönemi, nüfus artışının ve göçün kentlerde yarattığı sorunların ağırlaştığı bir dönemdir. Hızlı ekonomik kalkınma artan istemleri karşılamakta yeterli olamamıştır. Bu nedenle 1960’lı yıllarda büyümeyi ucuz işgücü ile destekleyen nüfus artışı-göç-gecekondu süreci giderek kalıcı bir nitelik kazanmıştır. 1980 sonrası dönem ise, neo-liberal politikaların benimsendiği bir dönemdir. Bu dönemde ulusal düzeydeki düzenlemeler gevşemiş ve dış dünya koşulları pek çok politikayı dışarıdan belirlemeye başlamış; bu gelişmeler birikimin göreli üstünlükleri olan grupların elinde toplanmasına neden olmuştur. Bu dönemde kentleşme-göç-bölgesel dengesizlikler, geçmiş dönemlerden aktarılan sorunlar olarak varlığını sürdürmüştür35.



Yıllar



1950



1960



1970



1980



1985



1990



2000



2001



2002



2003



2004



Kent Nüfusu Oranı (%)



14

22

28,7

35,9

45,9

51,3

57,3

58,0

58,8

59,6

60,3

Yıl



Kentli nüfus oranı (%)



1970

28.7

1975

32.9

1980

35.9

1985

45.9

1990

51.3

2000

59.1

2001

59.6

2002

60.2

2003

60.8

Nüfus grubu



Toplam belediye sayısı içindeki oranı (%)



İçerdiği nüfusun toplam belediye nüfusuna oranı (%)



0-2000

11

1.1

2001-5000

51.3

9.7

5001-10.000

17.4

7

10.001-20.000

8.5

7

20.001-50.000

5.7

10.8

50.001-100.000

2.6

10.9

100.001-250.000

1.9

18

250.001-500.000



1.2



23.3



500.000’den fazla

0.4

12.2
?


iii-international-285.html

iii-international-29.html

iii-international-294.html

iii-international-299.html

iii-international-302.html