©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.

Nom.Sing.  Turl - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti tillar kafedrasi


Nom.Sing. 


Turl. 


Rod 


Gen.Sing. 


Nom. Plur. 


Gen.Plur. 


 


gemma –  
kurtak 


gemmae – 
kurtakning 
gemmae – 
kurtaklar 
gemmarum– 
kurtaklarning 

179 
 
                  Signa: Nafas olish uchun. 
5. Recipe: Griseofulvini-forte 0,125 
                  Da tales doses numero 12 in tabulettis 
                  Signa: Kuniga 2 marta 1 ta tabletkadan qabul qilinsin. 
6. Recipe: Tabulettis «Sustac-forte»  numero 25 
                  Detur. 
                  Signetur: Kuniga 3 marta 1 ta tabletkadan qabul qilinsin. 
7. Recipe: Olei Ricini 1,0 
                  Dentur tales doses numero 15 in capsulis gelatinosis 
                  Signetur: Har yarim soatda qabul qilinsin. 

    6.

 Rеtsеptlarni lotin tiliga  tarjima qiling

.  


        

1. Ol: Novokain eritmasi 2%-30 ml 
              Stеrilizatsiya qilinsin! 
              Berilsin. 
              Bеlgilansin: 2 kunda 1marta 5ml. dan mushaklar  
                                   orasiga yuborilsin. 
    2. Ol: Kodеin fosfat 0,6 
              Natriy  bromid 4,0 
                                Habdori massasidan kеragicha, 40 (son) habdorilar hosil       
                                       bo‗lguncha 
              Bеrilgan bo‗lsin. 
              Bеlgilansin: Kuniga 3 marta  1 habdoridan qabul qilinsin. 
      3. Ol: Shirin bodom urug‗i 5,0 
                Kanakunjut moyidan 3,0 
                Emulsiya hosil  bo‗lguncha aralashtir. 
                Bеrilgan bo‗lsin. 
                Bеlgilansin: Kuniga 3 marta 1 osh qoshiqdan ichilsin. 
      4. Ol: Bеnkain 0,5 
                Natriy  xloridning  izotonik eritmasi 200,0 
                Aralashtirilgan bo‗lsin. Stеrilizatsiya qilingan bo‗lsin!    
                Bеrilgan bo‗lsin. 
                Bеlgilangan bo‗lsin: infultratsion og‗riqsizlantirish uchun. 
       5. Ol: Angishvonagul  barglarining kukuni 0,1 
                Kakao  moyi kеragicha 
                Shamcha  hosil bo‗lguncha aralashtir. 
                 Bеr: 
                 Bеlgila: Kеchasi 1 ta  shamchadan qo‗yilsin. 

III turlanishdagi otlar va sifatlar, TE lar boyicha oraliq baholashga tayyorlaning! 


 


 


32 -AMALIY MASHG`ULOT:


  


IV  VA V TURLANISHDAGI OTLAR


 

 


124-§.  IV turlanishdagi otlar 


        IV turlanishga 

Genetivus Singularis

 da 

-us

 qo`shimchasiga ega bo`lgan mujskoy va 
srеdniy  roddagi otlar kiradi. Ular   

Nominativus Singularis

 da mujskoy rodga kirsa 

–us


srеdniy rodga  kirsa 

–u

 qo`shimchasiga  ega bo`ladi. 
             

Masalan:

 fructus, us, m 

 

 
                          cornu, us, n. 

 


 


IV turlanishdagi otlarning kеlishik  


qo`shimchalari 



180 
 

Casus 


Singularis  


Pluralis  






Nom. 


us 

us 
ua 

Gen. 


us 
us 
uum 
uum 

Dat. 


ui 

ibus 
ibus 

Acc. 


um 

us 
ua 

Abl. 




ibus 
ibus 

Turlanish namunasi 


    Casus 


Sing. 


   Plur. 


Nom. 


fructus 
fructus 

Gen. 


fructus 
fructuum 

Dat. 


fructui 
fructibus 

Acc. 


fructum 
fructus 

Abl. 


fructu 
fructibus 
 

Casus 


       Sing. 


     Plur. 


Nom. 


cornu 
cornua 

Gen. 


cornus 
cornuum 

Dat. 


cornu 
cornibus 

Acc. 


cornu 
cornua 

Abl. 


cornu 
cornibus 

 


125 -§.  Quyidagi   so

zlarni  yod  oling! 


 


spiritus, us, m  -  spirt 
usus, us, m  -   ishlatish, qo‗llash 
fructus, us, m  -  meva 
exitus, us, m  -  natija, oqibat 
status, us, m -  holat, ahvol 
habitus, us, m -  tashqi  ko‗rinish 
gelu, us, n  -  muz, yax 
cornu, us, n  -  muguz(shox) 
manus, us, f - qo‗l (istisno  tariqasida jen. rodga  kiradi) 
Quercus, us, f - dub, eman (istisno  tariqasida jen. rodga  kiradi). 
 
QUYIDAGI  SO‘Z  IBORALARNI  ESLAB  QOLING! 
 
ad  usum  internum 
pro  usu  interno                -  ichish  uchun, ichga ishlatish uchun 
 
ad  usum  externum  
 pro usu  externo               -   sirtga  ishlatish  uchun, sirtdan  ishlatishga 
 

126  -§. “Quercus”   so„zining turlanishi 


       
        ―Quercus‖ so‗zi  kelishiklar  bo‗yicha  turlanganda  o‗ziga  xos  ikkita  xususiyatga  ega: 

  Dat. Plur

. va  

Abl. Plur

. – 

ibus

   o‗rniga   

ubus

  qo‗shimchasiga  ega  bo‗ladi. 
 

 


 



181 
 

127-§. V  turlanishdagi  otlar 


 


      V   turlanishga  

Genetivus Singularis

 da  -

ei

 Nominativus Singularis

 da  -

es

  
qo‗shimchasiga  ega bo‗lgan  jenskiy  roddagi otlar  kiradi. 
       

Masalan:

 res, rei, f.                              
 
V  TURLANISHDAGI  OTLARNING    KELISHIK QO‘SHIMCHALARI 
 

Casus 


Sing. 


Plur. 


Nom. 


es 
es 

Gen. 


ei 
erum 

Dat. 


ei 
ebus 

Acc. 


em 
es 

Abl. 



ebus 
  

Turlanish  namunasi 


 


 


 


 


 


 


 


 


 


128 -§. Quyidagi   so

zlarni  yod  oling! 


species, ei, f -  yig‗ma  
dies, ei, f  -   kun, kunduzi 
amarities, ei, f   -  achchiq  ta‘m, taxir  maza 
res, ei, f  -  narsa,  buyum 

QUYIDAGI  IBORALARNI  ESLAB  QOLING! 


pro die  - dorining  bir  sutkalik  dozasi 
pro  dosi – dorining  bir  marta  qabul  qilish  dozasi 

 


 


 


129-§. “Species”  so„zining  ishlatilishi 


     

Species 

– yig‗ma (dori  turi) so‗zi  ko‗plikda  ishlatiladi, shuning  uchun  sifatlar  ham  shu 
ot  bilan ko‗plikda  moslanadi. 
     

Masalan:

 ko‗krak  yig‗masi - 
        
            Nom.  species  pectorales 
                       Gen.  specierum  pectoralium. 
     Shunga  muvofiq  retseptlarda  yig‗malar  nomi  qaratqich  kelishik  ko‗plikda  yoziladi. 
     

Masalan 

:  Recipe: Specierum  laxantium 100,0 
 

130-§.Quyidagi  yig„malar  nomini  yod  oling! 


 


species(erum)   aromaticae(arum) -  xushbo‗y  yig‗ma (choy)   
species(erum)  antiasthmaticae(arum) –  astmaga  qarshi  yig‗ma (choy) 
species(erum)  carminativae(arum) –  yel  haydovchi  yig‗ma(choy) 
species(erum)  cholagogae(arum) -  o‗t  haydovchi  yig‗ma (choy) 

Casus 


Sing. 


Plur. 


  Nom. 


 species 
  species 

  Gen. 


 speciei 
  specierum 

  Dat. 


 speciei 
  speciebus 

  Acc. 


 speciem 
  species 

  Abl. 


 specie 
  speciebus 

182 
 
species(erum)  diureticae(arum) – siydik  haydovchi  yig‗ma (choy) 
species(erum)  laxantes(ium) –  ich  suradigan  yig‗ma (choy) 
species(erum)  pectorales(ium) –  ko‗krak   yig‗masi (choy) 
species(erum)  sedativae(arum) –  tinchlantiruvchi   yig‗ma (choy) 
species(erum)  stomachicae(arum) –me‘da (oshqozon)   yig‗masi (choy) 

Mashqlar 


 1. Quyidagi otlarning  bosh  va  qaratqich  kelishik, birlik  va  ko„plik  son   


     shakllarini  jadval  yordamida  yozing. 


     Spirt, meva, muz, yig‗ma, kraxmal, kun, tirnoqgul, barg, rang. 

     Namuna: 


 


Nom. Sing. 


Турл. 


Род 


Gen. Sing. 


Nom. Plur. 


Gen. Plur. 


fructus- meva 
IV 

fructus-
mevaning       
fructus-mevalar 
fructuum-
mevalarning 
 

2. Sifatlarni  otlarga  moslashtiring  va  so„z  iboralarini  o„zbek  tiliga   


   tarjima  qiling. 


1) fructus  (grossus, a,um)                5) spiritus  (aethylicus, a, um) 
2) fructus  (amarus, a,um)                 6) exitus  (letalis,e) 
3) usus  (externus, a,um)                   7) fructus  (concisus, a, um) 
4) usus  (internus, a, um)                   8) spiritus  (saponatus, a, um). 

3. O„zbek  tiliga  tarjima  qiling


1) fructus  Rosae 
2) spiritus  camphoratus 
3) fructus Capsici  concisus 
4) spiritus  saponatus  compositus 
5) fructus  seu  baccae  Juniperi 
6) fructus  et  semina Schizandrae  chinensis 
7) sirupus  fructuum  Rosae  vitaminisatus 
8) solutio  Camphorae   oleosa  ad  usum  externum. 

4. Quyidagi  sifatlar  yordamida yig„malar  nomini  yasang va   ularni   


       o„zbek  tiliga  tarjima  qiling


   1) diureticus, a,um                     4) antiasthmaticus,a, um 
   2) amarus,a,um                           5) expectorans,ntis 
   5) laxans,ntis                               6) pectoralis,e. 

  


 


 5. Yig„ma(choy)lar  tarkibini  lotin  tiliga  tarjima  qiling


1) Yel  haydovchi  yig„ma  tarkibi: 


   Qalampir  yalpiz  bargi  -33.3 g. 
   Fenxel  mevasi  -33.3 g 
   Valeriana  ildizpoyasi  bilan  ildizi 

2) Ishtaha  ochuvchi  yig„ma  tarkibi: 


   Achchiq  shuvoq(ermon) yer  ustki  qismi  - 80 g.  
   Bo‗ymadoron  yer  ustki  qismi  (yoki guli) –20 g. 

3)

 

Tomoqni  chayish  uchun  yig„ma  tarkibi


    Jo‗ka  guli –40 g. 
    Moychechak  guli  - 60 g. 

4) 2 -  sonli  ko„krak  yig„masi  tarkibi


     Oqqaldirmoq  bargi  - 40 g. 
     Zupturum  bargi – 30 g. 

183 
 
     Qizilmiya  ildizi  - 30 g. 

5)  3 – sonli  ko„krak   yig„masi  tarkibi: 


     Gulxayri  ildizi  - 40 g. 
     Qizilmiya  ildizi  - 40 g. 
     Fenxel  mevasi   - 20 g. 

    6. Noto„g„ri  tarjima  qilingan  terminlarni  toping. 


Nuphar    luteum,    rhizoma    cum    radicibus    Valerianae,    folium  Digitalis,  rhizoma  
Bistorta,  herba    Ledum    palustris,  fructus    Capsicum,    semina    Schizandri,  herba 
Centauriae. 

    7. Terminlarning  shartli  tasvirini  tuzib,  Nom. va  Gen.  da  lotin  tiliga   


        tarjima  qiling. 


1) eman  po‗stlog‗i                                    
2) archa  qubbalarining  damlamasi 
3) do‗lana  mevalari                                  
4) fenxel  mevasi  va  moyi 
5) kamforali  spirt 
 
 
 
    
6) sirtdan  qo‗llash  uchun 
 
     
7) eman  po‗stlog‗ining  damlamasi         
8) chakonda  mevasi  va  moyi                

    8. Retseptlarni o„zbek tiliga tarjima qiling. 


1. Recipe: Spiritus  aethylici  95%   20  ml 
                 Aquae  pro injectionibus  100 ml            
                 Misce. Da. 
                 Signa:10  ml.dan  ko‗k  tomirga  yuborilsin. 
2. Recipe: Infusi  fructuum  Anisi  15,0 : 200 ml 
                 Da. 
                 Signa: Kuniga  3 marta  ovqatdan  oldin  1  osh qoshiqdan  
                            ichilsin.                                 
3. Recipe: Sulfuris  depurati  2,0 
                 Glycerini 
        
     Spiritus  camphorati  ana  5,0 
        
     Misce. Da. 
        
     Signa:Yuz  terisiga  surtish  uchun. 
4. Recipe:  Sulfuris   depurati  2,0 
                  Glycerini 
                  Spiritus  camphorati  ana  5,0 
                  Aquae  destillatae  60 ml 
                  Misce. Da. 
                  Signa: Yuz  terisiga   surtish  uchun. 
5. Recipe:  Solutionis  Iodi  pro  usu  interno  15 ml 
                  Da. 
                  Signa: Kuniga  3  marta  ovqatdan  keyin 1-5  tomchidan sut    
                                bilan  ichilsin. 
6. Recipe:  Herbae Adonidis vernalis 2,0 
                   Rhizomatis cum radicibus Valerianae 1,5    
                   Misce, fiant  species. 
                   Da. 
                   Signa: 1 stakan suvga 1 xaltachadan solib damlansin va  kuniga 
                                3  marta  1 osh qoshiqdan  ichilsin. 

    9. Retseptlarni lotin tiliga tarjima qiling. 


1. Ol: Furatsilin   tabletkalari  0,02 : 10 ta  sirtdan  qo‗llash  uchun 

184 
 
          Ber. 
          Belgila: 1 ta  tabletkani  100 ml  suvda  eritib,tomoq   chayqalsin. 
2. Ol: Eman   po‗stlog‗ining   qaynatmasi 20,0 : 200 ml 
          Ber. 
          Belgila: Og‗iz  bo‗shlig‗ini  chayqash  uchun. 
3.Ol: Borat  kislota 3.0 
         Glitserin  10.0 
         Etil  spirti  70%  100 ml 
         Aralashtir. Ber. 
         Belgila: Emizikli onalarning  ko‗kragiga   surtish   uchun. 
4. Ol: Eman  po‗stlog‗ining  qaynatmasi  20.0 : 200 ml 
          Achchiqtosh  20 ml 
          Glitserin  15  ml 
          Aralashtir. Ber. 
          Belgila: Og‗iz  bo‗shlig‗ini  chayqash  uchun. 
5. Ol: 10%li  kamfora  spirti 40 ml 
          Ber. 
          Belgila: Uqalab  surtish  uchun. 
         6. Ol: Evkalipt barglari  20,0 
       Shirinmiya  ildizi  
                   Zig‗ir  urug‗i  teng  miqdorda  15,0 dan 
                   Fenxel  moyi  V  tomchi 
                   Yig‗ma  hosil  bo‗lguncha  aralashtir. 
                    Ber. 
        Belgila: 1 osh  qoshiq  aralashmaga  1 stakan  suv  quyib, 15  
                       minut  qaynatilsin. Kuniga  2    marta  yarim  stakandan   
                       ichilsin. 
           7. Ol: Gulxayri  ildizi  40,0 
                      Shirinmiya  ildizi 
         Oqqaldirmoq  barglari  teng  miqdorda  20,0 dan 
          Sigirquyruq  gullari  10,0 
         Arpabodiyon  mevasi  10,0 
          Natriy   sulfat  15,0 
          Yig‗ma  hosil  bo‗lguncha  aralashtir. 
          Ber. 
          Belgila: 1 stakan  suvga 1osh qoshiqdan  solib damlansin va  
                       kuniga   2  marta  1  stakandan    ichilsin. 

     


 10. O„zbek  tiliga  tarjima  qiling. 


1. In   fructibus    Rosae   maxima   quantitas  vitamini  C  autumno   continetur.  2. 
Doctrina  est fructus  dulcis radicis  amarae. 3. Fructus  Rubi  idaei  ut  remedidium  
diaphoreticum    adhibentur.  4.  Ex  fructibus    Foeniculi    vulgaris    oleum    aethereum  
conficitur. 5. Spiritus aethylicus  aliter  spiritus  Vini nominatur. 6. Medicamenta  sunt  
ad    usum    externum    et    ad    usum    internum.  7.  Fructus    Alni,  Capsici,  Crataegi, 
Juniperi, Rhamni catharticae, Schizandrae in  medicina  adhibentur.  

11. ”IV va  V turlanishdagi  otlar “ mavzulari  bo`yicha klaster   tuzing. 


 

   I.”IV va V  turlanishdagi  otlar “ mavzusini  o„zlashtirib  oling  va quyidagi  


       savollar  yordamida  bilimlaringizni   tekshirib  ko„ring. 


1. Qaysi otlar  IV turlanishga  kiradi? 
2. IV turlanishdagi  otlar  

Nom.Sing.

 va  

Gen. Sing

.  da  qanday        

185 
 
    qo‗shimchalarga ega? 
3. IV turlanishdagi  otlarning  

Nom. Plur

.  va  

Gen. Plur

.        
    qo‗shimchalarini  ayting. 
4. Qaysi  otlar  V turlanishga  kiradi? 
5. V  turlanishdagi  otlar  

Nom. Sing

. va  

Gen.Sing

. da  qanday  
    qo‗shimchalarga    ega? 
6. V  turlanishdagi otlar  

Nom.Plur

.  va  

Gen. Plur

.da  qanday   
     qo‗shimcharga  ega?  
7.  ―species‖  so‗zi qanday  ishlatiladi? 

   II. 125,128,130-§§ dagi   so„z  va  so„z  iboralarini  yod  oling. 


  III. Chap  ustundagi  lotincha  so„zlarning  o„ng  ustundagi  o„zbekcha   


        ekvivalentlarini  toping. 


1) manus                           
 a) kun, kunduzi  
2) gelu                               
 b) natija, oqibat                               
3) habitus                         
 
 c) qo‗l 
4) species                         
 
 d) spirt 
5) Quercus                     
 
 e) ishlatish, qo‗llash 
6) dies                        
 f) muz,yax 
7) exitus                          
 
  g) meva 
8) fructus                         
 
  h) yig‗ma  
9) usus                            
 
  i) dub, eman 
10) spiritus                      
 
  j) tashqi  ko‗rinish  

 


 


IV. Quyidagi   jadval  yordamida  otlarning  kelishik qo„shimchalarini   


      yozing. 


 

 


Casus 


Singularis 


I турл. 


II турл. 


III  турл. 


IVтурл. 


V турл. 











Nom. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Gen. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Dat. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Acc. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Abl. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
                           

 


Casus 


Pluralis 


I турл. 


II турл. 


III  турл. 


IV турл. 


V турл. 











Nom. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Gen. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Dat. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Acc. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

Abl. 


 
 
 
 
 
 
 
 
 

 V. Terminlarning  shartli  tasvirini  tuzib, Nom. va Gen. da  lotin  tiliga   


     tarjima  qiling. 


1) arpabodiyon mevalari     
2) arpabodiyon  mevalarining  damlamasi 
3) eman  po‗stlog‗ining   qaynatmasi      
4) kamforaning  moyli  eritmasi 

VI. To„g„ri  o„qishni  o„rganing!

 

186 
 
 Ectericidum,  Tomicidum,  Mysulban,  tinctura    Sophorae    japonicae,    species 
―Elecasolum‖, 
Allilcepum, 
Nittifor, 
Pedilin, 
Itax, 
Benzylii 
 
benzoas  
medicinalis,Crotamiton, 
Procytox, 
Carboplatin, 
Embichinum, 
Sarcolysinum, 
Racemelphalanum, 
Melphalan, 
Cytostasan, 
Dopanum, 
Ledoxina, 
Dipinum, 
Chlorbutinum,  Linfolysin, Cyclophasphanum,  Prospidinum, Lophenalum, Paphencylum, 
Hidrix, 
Citomid, 
Tespamin, 
Mylecytan, 
Phthorbenzotephum, 
Bendamustin, 
Spirobrominum, 
Thiophasphamidum, 
Exal, 
Benzotephum, 
Imiphosum, 
Hexaphosphamidum,  Photrinum,  Myelosanum,  Leukosulfan,  Lomustin,  Carmustine, 
Dacarbazine, 
Methotrexate, 
Methylaminopterinum, 
Mercaptopurinum,Fludarabin,Thioguaninum,  Phopurinum,  Phthoruracilum,  Fluoroplex, 
Queroplex,  Phthorafurum,  Cytarabinum,  Cisplatine,  Platinum,  Blastocarb,  Procarbazin, 
Hydroxycarbamide, 
Biosupressin, 
Colchaminum, 
Rosevinum, 
herbae 
Leonuri 
Oncocristin,  Colchicinum,  Nitoxantrone,  Irenotecan,  Vinblastine,  Colchiquium, 
Podophyllinum. 

 VII. Quyidagi maqollarni yod oling! 


     1. Potius mori quam foedari.  
         Sharmanda bo

lgandan ko

ra, o

lgan yahshi. 
     2. Amat  victoria curam.  
         G

alaba tirishqoqlikni yahshi ko

radi.

 


 


33 -AMALIY MASHG`ULOT:


 


RETSEPTLARDA SO„ZLARNI QISQARTIRISH


 

 


131-§. Retseptlarda so„zlarni qisqartirish 


Retseptlardagi so‗zlarni quyidagicha qisqartirish mumkin: 
1. Retseptlarda so‗zlarni qisqartirganda ko‗pincha ularning  boshlang‗ich   qismi olinadi. 

              Masalan

: semen – sem., folium – fol. 
2.  Agar  so‗zning  bosh  qismida  qatorasiga  bir  nechta  undosh      harflar  kelsa,  so‗zni 
qisqartirganda ular saqlanib qoladi.  
        

Masalan:

 emplastrum –empl.,  infusum – inf. 
3.  Retseptlarda  tez-tez  uchrab  turadigan  so‗z  va  iboralar  bitta  harfgacha  qisqartirilishi 
mumkin. 
        

Masalan:

 Misce – M.,  Da  -  D.,  Signa – S.  
?


medbaj-mejrman-70-metep.html

meden-ehirli--ehre-ait--2.html

medeni-duruma-gre--doyumu.html

medeniyetlerin-.html

medetbaj-tzhli.html